iliasbountouris

Τα γραπτά του

    /         /         /    

Του άγιου Χαράλαμπου

Του άγιου Χαράλαμπου





Σήμερα η δική μας θρησκεία τιμά έναν, κατά πώς φαίνεται, πολύ δημοφιλή άγιο,
του οποίου οι ικανότητες που πιστεύεται πως έχει,
τον έχουν προάγει σε προστάτη από τις ασθένειες που εξελίσσονται σε λοιμούς.
Η αλήθεια είναι πως παλαιότερα η Ελλάδα υπέφερε πολύ από λοιμούς
και κυρίως από την πανώλη, η οποία συχνά φρόντιζε να …επανακαθορίζει τον πληθυσμό μας.
Γνωστή η ανάγκη του ανθρώπου να θέλει να βρει στο πρόσωπο μιας ιερής μορφής,
εκείνον που θα τον σώσει από την επίκαιρη ή και την επερχόμενη συμφορά.
Και στην περίπτωσή μας, αυτήν της πανώλης (πανούκλας),
τον βρήκε στο πρόσωπο του άγιου Χαράλαμπου.
Προκειμένου δε ο λαός να τον …καλοπιάσει, συνήθιζε να ράβει ένα ‘’μονομερίτικο’’ πουκάμισο,
είναι άλλωστε πολύ παλιές οι δοξασίες που αφορούν στη δύναμη που είχε το ‘’μονομερίτικο’’ πανί,
δηλαδή το ύφασμα που κατασκευάζεται από την πρώτη ύλη σε μια μόνο μέρα.
Σε κάποια χωριά της Μικρής Ασίας πάλι, για να τους προφυλάξει ο άγιος από την πανούκλα,
ύφαιναν μια ποδιά, μετά την στόλιζαν με κεντίδια και του τα πρόσφεραν.
Εξίσου μεγάλη η φήμη του, ήταν και στην Αθήνα.
Παραθέτω αυτούσια μία περιγραφή του μεγάλου λαογράφου μας Γεώργιου Αικατερινίδη:

“Ο άγιος Χαράλαμπος θεωρείται ότι προστατεύει από την πανώλη,
γιʼ αυτό συχνά εικονίζεται να ποδοπατεί τη φοβερή αρρώστια
που προσωποποιείται σαν κακόμορφη γυναίκα.
Ανάμεσα στις πολλές σχετικές παραδόσεις
ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια διήγηση από την παλιά Αθήνα,
που εξηγεί και την προέλευση της ονομασίας μιας γνωστής συνοικίας της πόλης.
Λέγεται λοιπόν ότι “στο δεύτερο θανατικό, ανήμερα του αγίου Χαραλάμπους”
(10 Φεβρουαρίου 1792),
σαράντα μονοστέφανες γυναίκες πρόσφεραν από κάποιο χρηματικό ποσό
και με αυτό κατασκεύασαν ένα αλετράκι και ένα μικρό ασημένιο κακκάβι (καζάνι),
πήραν δυο μοσχαράκια δίδυμα, τα έζευξαν στο αλετράκι
και όργωσαν τρεις φορές γύρω από τη μικρή τότε Αθήνα.
Στη συνέχεια “έγραψαν” τις αρρώστιες όλες, τις τοποθέτησαν στο κακκαβάκι
και πήγαν εκεί που είναι σήμερα το Γκάζι,
όπου τις παράχωσαν μαζί με τα μοσχαράκια και το αλετράκι,
κι από πάνω έστησαν μια μικρή κολόνα.
Μετά “έγνεσαν βαμβάκι, το έκαμαν πανί μονομερίς
και κατασκεύασαν πουκαμισάκι του αγίου Χαραλάμπους και το κρέμασαν του αγίου
και την ακόλουθον ημέρα το έκοψαν σε τεμάχια και μοιράσθη εις όλους,
τα οποία έκαμαν φυλαχτά”.

Δυστυχώς, ούτε ο Αικατερινίδης μας λέει μα ούτε κι εγώ κατάφερα να βρω
αν αυτό θεωρήθηκε τελικά σωτήριο για τους Αθηναίους.
Ωστόσο, από έντυπα της εποχής μαθαίνουμε ότι αργότερα, το 1835,
όταν κατά την κατασκευή του δρόμου που θα ένωνε την Αθήνα με τον Πειραιά
χρειάστηκε να βγάλουν την παραπάνω κολόνα,
όλοι περίμεναν πως νέο μεγάλο κακό θα έβρισκε την πόλη
από τις αρρώστιες που ήταν κλεισμένες στο κακκαβάκι…

Το πρώτο βέβαια μεγάλο θανατικό (λοιμός) είχε πέσει το 1789,
οπότε και πάλι είχε τοποθετηθεί παρόμοια κολόνα,
αυτή τη φορά στη Γαργαρέτα, νότια της Ακρόπολης, στη σημερινή οδό Μισαραλιώτου 13,
και το οποίο πριν κάποια χρόνια η Αρχαιολογική Υπηρεσία έβγαλε
μιας και το είχε σπάσει κάποιος οδηγός, το αποκατέστησε
και το τοποθέτησε πάλι στη συμβολή των οδών Μισαραλιώτου και Καρυάτιδων,
προσθέτοντας και την επιγραφή: “Κίων ρωμαϊκού λουτρού του 2ου αιώνα μ.Χ.”.
Για τον ίδιο σκοπό πάντως, είχε τοποθετηθεί και ένα τρίτο ‘’κολονάκι’’
στους πρόποδες του Λυκαβηττού,
που αρκετοί ισχυρίζονται πως έδωσε και το όνομα στην ομώνυμη συνοικία.

Στο χωριό Βάρος της Λήμνου τώρα, που βρέθηκα πριν πολλά χρόνια,
μία παραμονή του άγιου Χαράλαμπου,
οι γυναίκες του χωριού στήνουν έναν μεγάλο χορό, γνέθουν μια τεράστια κλωστή,
την κάνουν τρίκλωνη και φτιάχνουν 13 μεγάλα κουβάρια.
Μετά, με αυτή την κλωστή έζωναν την εκκλησία του χωριού.
Αυτό όλο έπρεπε να γίνει σε μια μόνο μέρα.
Από πού είπαν πως προέρχεται:
Στο χωριό το 1916 έπεσε μια ξαφνική αρρώστια που αποδεκάτισε τους χωριανούς.
Μια γυναίκα τότε του χωριού είπε πως είδε στον ύπνο της τον άγιο Χαράλαμπο
να της λέει να γνέσουν σε μια μόνο μέρα κλωστή από τα βαμβάκια που καλλιεργούνται,
να την κλώσουν 3 φορές και να ζώσουν όλο το χωριό.
Λέγανε βέβαια πως μετά από αυτό, σταμάτησε η επιδημία.

Τέλος, στην Αγία Παρασκευή Μυτιλήνης σαν σήμερα, διαλέγουν ένα νέο, υγιή ταύρο
(που οπωσδήποτε να μην έχει μπει σε ζυγό-όπως και οι ταύροι που θυσίαζαν στην αρχαιότητα)
βάφουν τα κέρατά του χρυσά και κρεμούν στο λαιμό του στεφάνι από λουλούδια.
Μετά, ξεκινώντας από την εκκλησία, τον περιφέρουν στο χωριό με μουσικές
ενώ οι γυναίκες αποθέτουν πάνω στον ταύρο πολύχρωμα κεντήματα και υφαντά.
Το τέρμα της περιφοράς είναι πάλι η εκκλησία, όπου ο παπάς διαβάζει την ευχή.
Ύστερα ο επίτροπος σφάζει τον ταύρο τον οποίο και στη συνέχεια, τρώνε..

 


                                                                                     Η λ ί α ς   Μ π ο υ ν τ ο ύ ρ η ς
 


----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


Βιβλιογραφία

- Θρησκευτική και ηθική εγκυκλοπαίδεια, Αθήνα (1963)
- Ελληνικαί εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας, Γεώργιος Μέγας (1979)
- Οι 12 μήνες, τα Λαογραφικά, Αλίκη Κυριακίδου – Νέστορος
- Συμπληρωματικά του Χειμώνα και της Άνοιξης, Δημήτριος Λουκάτος, εκδ Φιλιππότη (1985)








ΧΟΡΗΓΙΑ







 

<< Πίσω στην προηγούμενη σελίδα